Từ khi Bộ Công an công bố dự thảo Nghị quyết về phát triển công dân số, làn sóng tranh cãi đã nhanh chóng bùng lên trong dư luận. Nhiều ý kiến phản đối gay gắt, cho rằng dự thảo không đơn thuần là một bước đi công nghệ, mà hàm chứa nguy cơ kiểm soát xã hội ở mức sâu rộng.
Tâm điểm tranh luận nằm ở việc sử dụng ứng dụng VNeID như công cụ trung tâm để quản lý công dân, trong đó có các quy định về chấm điểm, xếp hạng hành vi và mức độ “tuân thủ” của mỗi cá nhân. Theo các nhà quan sát, cách tiếp cận này có thể biến dữ liệu cá nhân thành công cụ đánh giá, phân loại công dân, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến quyền tự do, đời sống và các cơ hội xã hội.
Đáng chú ý, dự thảo nghị quyết do chính Bộ Công an soạn thảo và dự kiến ban hành, thay vì chờ Quốc hội xây dựng và thông qua một đạo luật. Điều này làm dấy lên lo ngại về tính hợp hiến, hợp pháp của văn bản, khi một nghị quyết dưới luật lại có khả năng can thiệp sâu vào các quyền cơ bản của công dân.
Chỉ cần nhìn qua những nội dung cốt lõi, có thể thấy dự thảo đã chạm đến các nguyên tắc nền tảng trong xây dựng pháp luật: quyền riêng tư, quyền tự do cá nhân, nguyên tắc hạn chế quyền phải do luật định. Những nguyên tắc ấy không nằm ở đâu xa, mà được quy định rõ trong Hiến pháp – “luật mẹ” của quốc gia. Vậy, đây là bước tiến tất yếu của chuyển đổi số, hay một ranh giới nguy hiểm đang bị vượt qua?
Linh Linh
