Đại hội lần thứ 14 của Đảng CSVN đã khép lại, đánh dấu một cột mốc không chỉ mang tính nhân sự mà còn là sự thay đổi bản chất trong cấu trúc quyền lực của chính trường Việt nam.
Theo giới quan sát quốc tế, sự trỗi dậy của Tổng Bí thư Tô Lâm là người nắm giữ quyền lực tuyệt đối đã mang đến một giải pháp tích cực, nhưng cũng đầy rẫy những rủi ro chưa từng có tiền lệ.
Đại hội 14 thực chất không chỉ là một cuộc lựa chọn nhân sự cho ban lãnh đạo mới của Đảng CSVN, mà là sự lựa chọn về cơ chế vận hành quyền lực mới cho quốc gia này.
Liệu các nguyên tắc đã được thiết lập lâu nay sẽ tiếp tục tồn tại, hay sự “ngoại lệ” sẽ trở thành một tiền lệ mới, sẽ là công cụ để phục vụ cho ý chí cá nhân của Tô Lâm?
Khi các quy định về nhiệm kỳ, độ tuổi hay tiêu chuẩn cán bộ có thể được co giãn “tùy tiện” theo nhu cầu chính trị của phe Công An – nhóm quyền lực lớn nhất, thì Tô Lâm sẽ trở thành “Chúa Sơn Lâm”.
Theo giới quan sát, quyền lực tại Việt Nam hiện nay dường như đang đi ra từ sức mạnh mang tính bạo lực hơn là sự đồng thuận dựa trên Điều lệ của Đảng và luật pháp của Nhà nước.
Sự tập trung quyền lực cao độ xung quanh ông Tô Lâm là kết quả của một “cú đánh úp” chiến lược đầy kịch tính ngay giữa thanh thiên bạch nhật. Việc ông ta sẽ giữ hai vị trí là Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch nước đã cho thấy điều đó.
Việc ông Tô Lâm ngang nhiên “cướp” quyền lực ngay trước mắt hàng trăm Ủy viên Trung ương Đảng như giữa chốn không người, đã cho thấy một sự thay đổi chóng mặt trong bàn cờ chính trị Việt nam.
Trong khoa học chính trị, quyền lực tập trung thường xuất hiện khi thể chế chính trị bị rơi vào khủng hoảng, bế tắc nội bộ và các cơ chế thỏa hiệp không còn hiệu quả.
Chính trường Việt Nam hiện đang hội tụ cả ba yếu tố vừa kể, với những tranh chấp quyền lực không ngã ngũ đã tạo ra một phe Hưng yên cho dù nó mang theo những rủi ro cực lớn cho tương lai của đất nước.
Trên thực tế trong những năm qua, tồn tại ba xu hướng trong Đảng. Một nhóm đòi hỏi tuân thủ nghiêm ngặt điều lệ; một nhóm ưu tiên ổn định bằng cách mở rộng ngoại lệ.
Và nhóm thứ ba vốn chiếm số đông chỉ “chọn phe” khi cán cân quyền đã ngã ngũ. Chính nhóm chính trị “cơ hội” này, đã trở thành lực lượng quyết định cục diện cuối cùng mà phe Công an đã chuẩn bị sẵn.
Sự thắng lợi của ông Tô Lâm là kết quả của một canh bạc sinh tử, nơi ông đã dốc toàn lực để kiểm soát toàn bộ cuộc chơi, loại bỏ các phe phái chống đối để trở thành hạt nhân duy nhất của hệ thống.
Lịch sử chính trị thế giới đã cho thấy, khi quyền lực tập trung tuyệt đối vào tay một cá nhân, con đường phía trước sẽ dẫn tới hai kịch bản, đó là:
Kịch bản thứ nhất là sự tha hóa và đàn áp gia tăng để duy trì sự ổn định nội bộ. Trong kịch bản này, sự phát triển bị triệt tiêu bởi nỗi sợ hãi, đất nước bị kìm hãm trong một trạng thái ổn định nhưng nghèo nàn.
Kịch bản thứ hai, là việc sử dụng quyền lực mạnh như một đòn bẩy để phá vỡ cái cũ để thực hiện các cải cách thể chế sâu rộng, tương tự như Nam Hàn hay Đài Loan trong quá khứ.
Tuy nhiên, đây lại là điều mà Ban lãnh đạo Bắc Kinh hoàn toàn không muốn chứng kiến để nó xảy ra ở Việt Nam.
Sự gia tăng các biện pháp mạnh tay gần đây của ông Tô Lâm có thể là những chỉ dấu cho một lộ trình cải cách, nhưng nó cũng có thể là khởi đầu cho một giai đoạn đóng băng và triệt tiêu không gian phản biện.
Đối với ông Tô Lâm, đây là canh bạc lớn nhất của đời mình, nhưng đối với dân tộc Việt Nam, đây là canh bạc của nhiều thế hệ.
Quyết định của Tô Lâm tới đây sẽ mở ra một kỷ nguyên cải cách thực chất hay sẽ mang lại đêm đen muôn đời cho cả một dân tộc đang khao khát vươn mình.
Trà My – Thoibao.de
