Những kẻ môi giới hứa hẹn với thanh niên Việt Nam một tương lai tươi sáng ở Đức. Họ trả tiền cho môi giới cả chục nghìn euro – nhưng sau đó chỉ được làm việc quần quật trong lò mổ vài tháng.
Hy vọng bắt đầu từ TikTok: Phụ nữ môi giới này đã thu hút người Việt Nam bằng những lời hứa hẹn về việc làm tại Đức. Phan Minh cũng đã liên hệ với cô ta, hy vọng tìm được việc làm trong một nhà bếp của nhà hàng ở Đức.
– Tuần báo ZEIT của Đức số 06/2026.
– Tác giả: David Fuhrmann và Leon Meckler.
– Người dịch: Hiếu Bá Linh
Mọi chuyện bắt đầu từ vài video trên TikTok. Một người phụ nữ hứa hẹn một công việc: 4 năm làm việc trong bếp của một nhà hàng ở Đức, với mức lương lên đến 3.000 euro mỗi tháng. Phan Minh đã liên lạc với cô ta; anh tin tưởng cô ta. Người phụ nữ đòi gần 14.000 euro cho một khóa học nấu ăn và dịch vụ môi giới của mình. Ở Việt Nam, nơi mức lương trung bình hàng tháng là 270 euro, số tiền đó sẽ phải tiết kiệm trong nhiều năm. Cha mẹ của Minh đã vay tiền, thế chấp nhà và xe máy để đảm bảo khoản vay.
Phan Minh không phải là tên thật của anh ấy; anh ta muốn giấu tên để bảo vệ bản thân. Anh ấy khoảng 25 tuổi và lớn lên ở miền Bắc Việt Nam cùng 6 anh chị em. Mẹ anh là người bán hàng rong, bố anh là lao động thời vụ. Đó là những gì anh ấy kể. Bản thân anh ấy từng là sinh viên đại học nhưng đã bỏ học giữa chừng. Giờ đây, gia đình anh đang đặt tất cả hy vọng vào 4 năm anh lao động tại Đức.
Tháng 1 năm 2025, Minh đến Frankfurt am Main và lên xe buýt. Anh không quen biết ai ở đây, chẳng hiểu gì cả, anh chỉ biết một điều: sau chuyến hành trình này, một cuộc sống tốt đẹp hơn sẽ bắt đầu. Đó là điều mà người phụ nữ đã hứa hẹn với anh, như có thể đọc thấy trong những đoạn trao đổi nhắn tin của họ.
Cô ta nói với anh rằng anh ta sẽ làm việc 4 năm trong một nhà hàng, trước đó là 8 tháng làm việc trong một nhà máy. Minh không biết trước đó là một nhà máy chế biến thịt, và anh sẽ phải rời khỏi nước Đức ngay sau đó. Tám tháng là quá ngắn để trả hết nợ và nuôi sống gia đình. Phan Minh đã trở thành nạn nhân của những kẻ môi giới đáng ngờ, những kẻ trục lợi từ hoàn cảnh khó khăn của người dân Việt Nam – và từ tình trạng thiếu lao động của các công ty Đức.
Tháng 1 năm 2025, Minh đến Lengerich, một thị trấn nhỏ yên tĩnh và là nơi ở tạm thời của anh. Sau này anh ta kể lại rằng anh và 4 đồng nghiệp đã được đưa đến một căn hộ ngay tối hôm đó. Tiền thuê nhà được trừ vào lương của anh, như được ghi trên bảng lương. Anh ở chung phòng với một người đàn ông Việt Nam khác. Cả hai cùng làm việc trong một nhà máy chế biến thịt.
Trong tuần đầu tiên, Minh làm việc 6 ngày một tuần. Ca chiều bắt đầu lúc 2 giờ chiều. Minh nói rằng nơi làm việc rét lạnh đến nỗi anh phải đeo ba đôi găng tay. Run rẩy, anh cuốn những miếng thịt quanh những que xiên gỗ. Loại thịt nướng mà sau đó sẽ được bày bán trong tủ đông ở các siêu thị giá rẻ. Nghỉ giải lao một tiếng, rồi lại tiếp tục làm việc đến 11 giờ 30 tối, sau đó bắt xe buýt của công ty về Lengerich.
Nhà máy thuộc sở hữu của Công ty Westfalenland Fleischwaren GmbH, một phần của Tập đoàn Westfleisch, một trong những công ty chế biến thịt lớn nhất châu Âu. Họ chế biến vài nghìn con lợn mỗi ngày tại đây. Công ty bán khoảng 900.000 tấn thịt mỗi năm, hai phần ba trong số đó được bán tại Đức và một phần ba để xuất khẩu.
Trả lời câu hỏi của tuần báo ZEIT, công ty cho biết họ cần những nhân viên làm việc ngắn hạn – “do sự biến động theo mùa (ví dụ: thịt nướng trong mùa hè) và tỷ lệ lưu chuyển nhân viên cao”. Từ lâu, công ty đã không thể tìm được công nhân phù hợp ở Đức. Vài năm trước, công ty từng bị chỉ trích với cáo buộc sử dụng lao động lương thấp từ Đông Âu và chuyển giao trách nhiệm về điều kiện làm việc cho các nhà thầu phụ – cho đến khi Luật Kiểm soát An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp ra đời năm 2021, thực trạng này – vốn rất phổ biến trong ngành công nghiệp thịt – mới được chấm dứt. Ngày nay, công ty Westfalenland Fleischwaren sử dụng một mô hình khác: “tuyển dụng ngắn hạn với hạn ngạch về số lượng” lao động từ nước ngoài.
Mô hình này đã được thực hiện từ tháng 3 năm 2024. Kể từ đó, người lao động từ các nước thứ ba được phép làm việc tại Đức tối đa 8 tháng – không cần biết tiếng Đức, không cần được học nghề. [Được gọi là lao động thời vụ]. Hạn ngạch là 25.000 người mỗi năm. Trong số những người lao động thời vụ đến Đức năm ngoái, phần lớn là người Việt Nam, khoảng 4.800 người trong số đó đã đăng ký tại Sở Lao động liên bang Đức.
Quy định này thực chất chỉ nhằm mục đích giải quyết lao động trong thời gian cao điểm, Bộ Lao động Liên bang Đức giải thích. Một nữ phát ngôn của Bộ cho biết, nó dành cho „nhu cầu tạm thời của các công ty, ví dụ như dịch vụ giao hàng bưu kiện trong mùa Giáng sinh. Do đó, đây là hình thức đã xác định từ trước, người lao độn được nhập cư với thời gian giới hạn“. Một hình thức lao động thời vụ toàn cầu hóa đã xuất hiện.
Mohamed Faily, một chuyên gia về thị trường lao động tại Tổng Liên đoàn Công nhân Đức, coi đây là một „ngõ cụt“ và „vô cùng đáng lo ngại“: Mô hình này không mang lại triển vọng lâu dài, chỉ cung cấp công việc tạm thời và bấp bênh. Những người hầu như không biết tiếng Đức và không biết về quyền lợi của mình thì rất dễ bị bóc lột. Mặc dù tại Đức các thỏa thuận lao động cho tất cả công nhân được áp dụng và người sử dụng lao động phải chi trả chi phí vé máy bay và bảo hiểm xã hội, nhưng người lao động ở nước ngoài vẫn chủ yếu phụ thuộc vào các công ty môi giới tư nhân để tìm được công việc như vậy ở Đức.
Tháng Hai 2025, Minh viết thư cho phụ nữ môi giới: „Cô có chắc là tôi có thể ở lại đây vài năm không?“ Anh ta hỏi cô ta xem còn thiếu giấy tờ gì để chuyển sang làm việc ở bếp của nhà hàng không?
Cô ấy trả lời: „Tôi nhận thấy anh là người hỏi nhiều nhất, lo lắng nhất và không chắc chắn nhất. Nếu còn thiếu giấy tờ gì, tôi sẽ báo cho anh biết.“
Đến tháng Năm 2025, Minh và các đồng nghiệp bắt đầu lo lắng. Họ sợ rằng thậm chí họ cũng không thể làm việc đủ 8 tháng ở Đức. Một số người có visa bắt đầu có hiệu lực vài tuần trước ngày làm việc đầu tiên và do đó sẽ hết hạn sớm hơn.
Công ty Westfalenland giải thích trong một văn bản nội bộ rằng sự không chắc chắn nói trên là bắt nguồn từ những thông tin mâu thuẫn với nhau xuất phát từ chính quyền Đức, và hiện nay vấn đề đã được làm rõ. „Tất cả mọi người đều có thể làm việc trong 8 tháng“. Những người nào có bằng cấp tốt nghiệp học nghề ở quê hương thì có thể được phép ở lại Đức với tư cách là lao động lành nghề. Còn tất cả những người khác phải trở về nước. Trả lời câu hỏi của báo ZEIT, Tập đoàn Westfleisch cho biết rằng chỉ một số ít người thành công trong việc này, vì vấn đề công nhận bằng cấp: „nhiều bằng cấp được gửi đến từ các công ty môi giới thực tế không đáp ứng các tiêu chí công nhận“.
Tại nhà xứ ở Lengerich, nơi các công nhân Việt Nam đang được giúp đỡ, Minh ngồi phịch xuống ghế, trông rất mệt mỏi. Đó là tháng 5 năm 2025, và anh đã ở Đức được 5 tháng. „Phụ nữ môi giới đang gây áp lực buộc tôi phải trả số tiền còn thiếu“, anh nói. Anh đã chuyển cho cô ta khoảng 12.300 euro; vẫn còn thiếu 1.600 euro. Anh không có khả năng trả số tiền đó, và gia đình anh cũng vậy.
Những người cần hỗ trợ về lao động thời vụ có thể liên hệ với „Fair Integration“, một mạng lưới tại Đức – được chính phủ liên bang Đức tài trợ – cung cấp tư vấn cho người nước ngoài về luật lao động và xã hội. Tuy nhiên, chỉ bắt đầu từ năm 2026, các công ty bắt buộc phải chỉ dẫn dịch vụ tư vấn này cho người lao động đến từ nước ngoài.
Minh lục lọi trong ba lô tìm giấy tờ. Anh ấy nói rằng anh đã ký hợp đồng lao động với Công ty Westfalenland, gồm 10 trang bằng tiếng Đức và tiếng Anh, ở Việt Nam. Nhưng phụ nữ môi giới chỉ đưa cho anh trang cuối cùng, và tên Công ty Westfalenland không xuất hiện ở đó. Không rõ chính xác đến khi nào anh nhận được những trang còn lại. „Khi đến Đức, tôi mới phát hiện ra rằng mình sẽ làm việc trong một nhà máy chế biến thịt“, anh nói.
Mục sư Peter Kossen đấu tranh cho quyền lợi của người lao động trong ngành công nghiệp chế biến thịt. Lần đầu tiên trao đổi qua tin nhắn, Phan Minh tin tưởng ông và nhờ ông giúp đỡ.
Vì những thủ đoạn của các dịch vụ môi giới bên ngoài, công ty hiện đã quyết định, „thiết lập cấu trúc tuyển dụng minh bạch của riêng chúng tôi ngay tại mỗi nước“. Mục tiêu là để thông báo cho các ứng viên trong tương lai „một cách trực tiếp và đầy đủ về công việc, điều khoản hợp đồng, chi phí và triển vọng nghề nghiệp“.
Xuất khẩu lao động là một yếu tố kinh tế quan trọng đối với Việt Nam. Năm 2024, họ gửi về nước khoảng 16 tỷ USD, chiếm gần 4% tổng sản phẩm quốc nội. Nhà nước tích cực thúc đẩy xuất khẩu lao động. Bộ Lao động Việt Nam liệt kê khoảng 500 công ty được cấp phép xuất khẩu lao động. Ngoài ra, còn có một thị trường thứ cấp không được kiểm soát: các công ty hoạt động không có giấy phép nhà nước và thu phí thường ở mức bốn chữ số, đôi khi lên đến năm chữ số.
Người môi giới cho Minh không có tên trong danh sách chính thức. Trên TikTok, cô ấy tự giới thiệu mình là một nữ doanh nhân thành đạt, đăng tải các đơn xin việc ngắn hạn ở Đức, hộ chiếu và khẩu hiệu: „Tôi yêu nước Đức“. Những giấc mơ về tương lai được thể hiện dưới dạng ảnh chân dung. „Cô ta đã lừa tôi“, Minh nói.
Những người Việt Nam khác làm việc tại Công ty Westfalenland đã ký hợp đồng với một dịch vụ môi giới lớn hơn. Bốn thanh niên mỗi người trả khoảng 10.000 euro, một nửa trong số đó được ghi là „tiền đặt cọc chống bỏ trốn“, như được gọi trong các hợp đồng tiếng Việt, phòng trường hợp người Việt bỏ trốn. Họ phải trở về nước sau 8 tháng, nếu không, số tiền đó sẽ bị mất.
Những nam thanh niên này đã biết từ khi còn ở Việt Nam rằng họ sẽ làm việc với hãng chế biến thịt ở Đức. Tiền lương là điều thu hút họ. Hai người trong số họ nói rằng mỗi tháng họ kiếm được 2.000 euro sau khi trừ thuế và các khoản bảo hiểm, mức lương mà người dân Việt Nam chỉ có thể mơ ước.
Mohamed Faily thuộc Tổng Liên đoàn Công nhân Đức (DGB) cho rằng việc người lao động chỉ được hoàn trả tiền đặt cọc nếu rời khỏi nước Đức sau 8 tháng cho thấy hệ thống này có nhiều thiếu sót. „Những mô hình kinh doanh như thế này khiến người lao động dễ bị bắt chẹt“. Ông tin rằng trách nhiệm không thuộc về những người có ít quyền lực nhất, mà thuộc về các công ty thu lợi từ đó.
Trả lời một câu hỏi của báo ZEIT, Tập đoàn Westfleisch nói rằng họ chỉ dựa vào các công ty môi giới được nhà nước Việt Nam cấp phép „có mối liên kết ràng buộc hợp đồng với một công ty có trụ sở tại Đức“. Chỉ sau khi người lao động đến Đức, Tập đoàn mới biết rằng „những khoản thanh toán đáng kể“ đã được thực hiện cho các công ty môi giới này. Sau đó, Tập đoàn quyết định ngừng hợp tác với các công ty môi giới bên ngoài và hiện đang thành lập công ty con tại Việt Nam. Mục tiêu là „tuyển dụng công bằng, minh bạch và tuân thủ pháp luật mà không gây áp lực kinh tế lên người lao động“.
Câu hỏi đặt ra là tại sao Phan Minh lại trả tiền cho một người trung gian thậm chí không có tên trong danh sách của Bộ Lao động Việt Nam. Westfleisch trả lời rằng họ không biết về bất kỳ trường hợp nào như vậy.
Minh mở khóa điện thoại và cho xem một video quay trên xe buýt của công ty, có lẽ được quay sau ca làm việc. Một phụ nữ Việt Nam ngã quỵ. Minh nói: vì kiệt sức. Video này được lấy từ một nhóm chat nơi hội tụ các công nhân thời vụ. Đó là kênh liên lạc chính thức giữa họ với nhau và trong đó có ít nhất hai nhân viên nói tiếng Việt của công ty [không phải là công nhân thời vụ]. Họ gửi lịch làm việc và trả lời các câu hỏi.
Khi đoạn video trên xe buýt xuất hiện, một người nào đó, hình như là cấp trên, đã viết: „Việc gửi, phát tán hoặc tải lên video này bị nghiêm cấm tuyệt đối. Nếu công ty phát hiện ai đó vi phạm quy định này, người đó sẽ bị sa thải ngay lập tức.“
Đó là một mô típ lặp đi lặp lại trong nhóm chat. „Bất cứ ai đi vệ sinh mà không báo cáo sẽ bị sa thải“, một người viết, người này hình như là một quản đốc. Lần khác, những người được cho là cấp trên nói rằng công nhân Việt Nam bị sa thải vì thái độ làm việc không đạt yêu cầu. Một trong những người quản đốc viết rằng nhiều người trong số bị sa thải phàn nàn về việc phải trả rất nhiều tiền để được tuyển dụng làm việc tại Đức. Ông ta đã đáp lại những lời phàn nàn: Các khoản nợ là chuyện của người lao động. Đối với công ty, chỉ có năng suất lao động là đáng kể.
Trước những chất vấn, Tập đoàn Westfleisch viết rằng họ có biết được một số trao trong nhóm chat và video đó. „Nếu những phát ngôn riêng lẻ của những người lãnh đạo hoặc nhân viên là dễ hiểu lầm, cảm xúc hoặc không phù hợp, thì chúng nên được đánh giá là những trường hợp cá biệt chứ không phải là biểu hiện của một phương thức thực hiện có hệ thống.“
Về những chất vấn liên quan đến đoạn video người phụ nữ ngã quỵ, Tập đoàn Westfleisch không muốn đề cập đến, vì lý do „quyền riêng tư và bảo vệ dữ liệu cá nhân“. Tập đoàn nói rằng việc sa thải chỉ được thực hiện trên „cơ sở luật lao động“ và „không dựa trên nguồn gốc cá nhân hoặc lịch sử cá nhân“.
Đến tháng Sáu 2025, phụ nữ môi giới chuyển trả lại cho Minh 3.000 euro, như vậy vẫn còn giữ 9.300 euro. Không thể nói chính xác lý do tại sao cô ấy lại chuyển trả lại. Minh viết cho cô ấy: „Tôi làm việc trong một công ty rất khắc nghiệt và lạnh cóng. Điều đó ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần của tôi; tóc tôi rụng nhiều. Khớp xương tôi đau nhức“. Phụ nữ môi giới đáp lại bằng biểu tượng gương mặt cười.
Mọi chuyện lẽ ra sẽ kết thúc vào tháng 9 năm 2025. Visa của Minh hết hạn, và anh ấy nói đã đặt vé máy bay về nước. Phụ nữ môi giới việc làm cho anh, người mà anh liên lạc lần cuối qua ứng dụng nhắn tin Zalo, hiện không còn trả lời anh ấy nữa. Lý do tại sao cô ấy hứa hẹn với anh ta 4 năm làm việc ở Đức vẫn chưa rõ. Khi ZEIT chất vấn cô ấy về những cáo buộc, cô ta đã đọc tin nhắn trên TikTok nhưng không trả lời. Ngay sau đó, danh khoản trên TikTok của cô ấy bị xóa.
Ba tháng sau, khi chúng tôi cố gắng liên lạc với Minh để tìm hiểu xem anh ấy đã bay về nước chưa, hóa ra anh ấy vẫn còn ở Đức. Tại Berlin, anh ấy đã tìm được một người hứa hẹn cho anh ấy một tương lai ở Đức. Lần này lại là một người môi giới, một người đàn ông Đức; qua điện thoại, người này nói rằng ông ta không tiết lộ bất kỳ thông tin nào về khách hàng của mình. Lần này mọi chuyện lại xoay quanh về các mẫu đơn, về thời hạn cho một khóa học tiếng Đức kéo dài một năm, mà nó tạo điều kiện để gia hạn thời gian lưu trú của Minh trên nước Đức. Lần này lại tốn tiền: anh ấy chuyển 500 euro cho người môi giới và 3.200 euro cho khóa học tiếng Đức, mà anh ấy trả góp. Ít nhất anh ấy cũng nhận được biên lai trả tiền.
Minh cho biết gia đình anh ấy lại gánh thêm nợ. Chính anh ấy cũng phụ đóng góp tiền vào, từ một phần tiền lương của mình; hiện anh ấy làm phụ bếp. Anh ấy dành phần thời gian còn lại để học tiếng Đức ở trường ngôn ngữ và ở nhà. Kỳ thi sẽ diễn ra vào tháng Năm 2026. Với trình độ B1, anh ấy sẽ có thể bắt đầu học nghề đầu bếp. Sau đó, anh ấy có thể được cho phép ở lại Đức. Có lẽ cuối cùng anh ấy có thể học được một nghề nghiệp đáp ứng được những gì gia đình anh ấy mong muốn./.
Nguồn: https://www.zeit.de/2026/06/arbeitsmigration-vietnam-vermittlung-saisonarbeit-westfleisch
