Việc Bộ Công thương gần đây lại đề xuất tăng giá điện nhằm bù đắp khoản lỗ hơn 45.000 tỷ đồng của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã và đang tạo ra một cuộc khủng hoảng niềm tin nghiêm trọng trong công chúng.
Theo các chuyên gia kinh tế, đây là hệ quả trực tiếp từ một chuỗi sai lầm mang tính hệ thống trong quy hoạch, và điều hành của ngành điện – một doanh nghiệp kinh doanh độc quyền của nhà nước.
Tuy nhiên, công luận đặt câu hỏi, vì sao những sai phạm gây thiệt hại quy mô rất lớn như vậy lại được khép lại bằng các phán quyết miễn trừ trách nhiệm với lý do “không có yếu tố vụ lợi”.
Điều đó đã giúp cựu Bộ trưởng Trần Tuấn Anh hoàn toàn bình an vô sự rồi hạ cánh an toàn cho dù đã để lại những di sản đổ vỡ “khủng khiếp” hàng chục ngàn tỷ đồng.
Vẫn theo giới chuyên gia, EVN Việt Nam là đơn vị nắm giữ độc quyền toàn bộ hệ thống từ sản xuất, truyền tải, phân phối cho đến điều hành lưới điện quốc gia, đều bộc lộ những điểm nghẽn hết sức nghiêm trọng.
Nhưng những khoản “lỗ khủng khiếp” này cho đến nay vẫn chưa có câu trả lời xác đáng, bởi việc thiếu một cơ quan kiểm toán độc lập có khả năng bóc tách các lỗi trong quản lý và điều hành độc quyền của ngành điện.
Để từ đó đã tạo nên một “hố đen” tài chính, nơi mọi chi phí vận hành kém hiệu quả hàng chục ngàn tỷ của EVN cuối cùng đều được đổ lên vai người tiêu dùng thông qua việc cho tăng giá điện.
Điều đáng nói là, khi nhìn lại trách nhiệm của cựu Bộ trưởng Trần Tuấn Anh và lãnh đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam luôn gắn liền với làn sóng phá rừng ồ ạt để xây dựng các nhà máy thủy điện vừa và nhỏ trong suốt 15 năm qua.
Các số liệu thống kê đã cho thấy, trong giai đoạn của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng trước đây, ngành Công Thương đã cho phép triển khai tới 18 nhà máy thủy điện lớn và 258 nhà máy thủy điện vừa và nhỏ.
Tuy nhiên, các cơ quan quản lý đã che giấu những con số “nhạy cảm” về diện tích rừng phòng hộ bị triệt hạ, cũng như hàng nghìn tỷ đồng thiệt hại về người và của do các trận lũ lụt kinh hoàng gây ra bởi tình trạng mất rừng đầu nguồn.
Đây chính là hệ quả của tư duy trong quy hoạch, nơi lợi ích kinh tế ngắn hạn của các dự án thủy điện luôn được ưu tiên hơn sự an nguy sinh mạng của người dân và sự bền vững của môi trường.
Nhưng, vấn đề cốt lõi là sự cố ý né tránh khi xử lý sai phạm của cựu Ủy viên Bộ Chính trị – cựu Bộ trưởng Trần Tuấn Anh người từng được mệnh danh là “thái tử đỏ”.
Trong nhiều vụ án kinh tế lớn xảy ra tại Bộ Công thương và EVN Việt Nam, ông Trần Tuấn Anh hầu như được bỏ qua hoặc nhận được những bản án kỷ luật nhẹ một cách bất thường nhờ vào tình tiết giảm nhẹ mang tên “không có động cơ vụ lợi”.
Cho dù đối chiếu với các quy định của pháp luật hiện hành ở Việt Nam, việc tách rời giữa hành vi “cố ý làm trái gây hậu quả nghiêm trọng” và mục đích tư lợi được cho là một lỗ hổng lớn trong quản trị tư pháp.
Khi một lãnh đạo cấp cao đưa ra những quyết định sai lầm, phá hủy tài nguyên quốc gia và làm thất thoát hàng chục nghìn tỷ đồng của công quỹ, thì việc họ có bỏ túi riêng hay không hề làm giảm đi tính chất của sai phạm đối với nền kinh tế.
Việc EVN từ lâu nay vẫn luôn luôn dùng chiêu bài đòi tăng giá điện để bù lỗ đã cho thấy một tiền lệ nguy hiểm trong cơ chế giải trình của hệ thống quyền lực tại Việt Nam. Khi các lãnh đạo cấp cao hoàn toán không phải chịu trách nhiệm trước những sai phạm do họ đã gây ra.
Nay, lại bằng cái gọi là chính sách “có sai phạm nhưng không vụ lợi” được sử dụng như một tấm lá chắn chính trị để bảo vệ các cựu quan chức khỏi trách nhiệm bị truy tố hình sự, hệ thống sẽ tự triệt tiêu động lực cải cách trong kỷ nguyên mới.
Trà My – Thoibao.de
