Sự hội tụ quyền lực đỉnh cao vào tay Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đang đặt ra một bài toán lớn về quản trị quốc gia, với câu hỏi “làm thế nào để kiểm soát và giám sát hiệu quả quyền lực của người đứng đầu?”.
Đáng chú ý, phát biểu mới đây của Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trịnh Văn Quyết tại “Hội nghị quán triệt các Nghị quyết của Đảng CSVN” đã chạm đúng vào kỳ vọng của dư luận. Khi ông Quyết khẳng định: “Nêu gương không còn là hành vi tự nguyện khuyến khích, mà là phương thức lãnh đạo bắt buộc”.
Theo ông Quyết, chức vụ càng cao, yêu cầu nêu gương càng phải cụ thể, công khai và đặc biệt là phải chịu sự giám sát của tổ chức lẫn quần chúng nhân dân.
Đây được cho là một bước chuyển tư duy quản trị đáng ghi nhận, bởi khi Đảng CSVN đã nắm giữ quyền lực tuyệt đối, thì việc các lãnh đạo chấp nhận để công chúng giám sát là nguyên tắc tất yếu nhằm ngăn ngừa nguy cơ tha hóa của cán bộ, đảng viên.
Nhìn vào thực tế tình hình chính trường Ba Đình hiện nay, giới quan sát trong nước và quốc tế đã đưa ra các góc nhìn đánh giá hoàn toàn trái ngược.
Theo các tổ chức quốc tế về giám sát Nhân quyền quan ngại rằng, việc gia tăng kiểm soát không gian mạng và truyền thông là những động thái siết chặt tư tưởng của người dân nhằm bảo vệ sự an toàn cho chế độ.
Ở chiều ngược lại, các chuyên gia phân tích chính sách công vẫn tin tưởng vào các tuyên bố chính thức của ông Tô Lâm, trong đó ông khẳng định “không gian mạng là kênh lắng nghe ý kiến nhân dân”.
Đồng thời, người đứng đầu Đảng CSVN cũng cam kết không quy chụp các ý kiến khác biệt và nhấn mạnh việc quản lý thông tin chỉ nhằm ngăn chặn các luồng tin giả với dụng ý xấu, để bảo vệ chủ quyền số của nhà nước Việt Nam.
Sự giằng co giữa hai quan điểm vừa kể đã phản ánh một thực tế khó lý giải, đó là, ranh giới giữa bảo đảm an ninh quốc gia, và siết chặt phản biện sẽ rất mong manh nếu thiếu đi các công cụ giám sát độc lập.
Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra cho toàn bộ hệ thống chính trị ở Việt Nam lúc này là: Làm thế nào để người dân có thể thực hiện quyền giám sát của mình đối với các lãnh đạo cấp cao nhất có hiệu lực thực sự, thay vì chỉ mang tính hình thức?
Thực tế triển khai các chủ trương, chính sách ở Việt Nam trong thời gian qua đã phơi bày khoảng cách rất lớn giữa “lắng nghe” và “tiếp thu để sửa đổi”.
Cho dù công luận và giới chuyên gia liên tục đưa ra ý kiến các phản biện, đề xuất những ý kiến đóng góp dù là hiếm hoi, song tất cả gần như rơi vào khoảng không vô định.
Theo giới chuyên gia quản trị công, để việc giám sát người đứng đầu như ông Tô Lâm không rơi vào cái bẫy “nghe xong để đó”, bộ máy nhà nước bắt buộc phải thiết lập được một cơ chế giải trình hai chiều minh bạch và công khai.
Theo đó, các ý kiến phản biện nào được tiếp thu, ý kiến nào bị từ chối và lý do vì sao, phải được thể hiện một cách rõ ràng? Tất cả phải được công khai bằng các văn bản giải trình cho công luận được rõ dưới hình thức “Công báo” theo quy định của Chính phủ.
Bên cạnh đó, phải coi không gian mạng xã hội là kênh lắng nghe ý kiến của nhân dân, và cần phải được cụ thể hóa, thay vì dùng các chế tài hành chính hay hình sự để bịt miệng những quan điểm trái chiều.
Tóm lại, trong một hệ thống chính trị độc đảng tập trung quyền lực vào một cá nhân, sự phản biện thẳng thắn của báo chí độc lập, giới trí thức và mạng xã hội chính là điểm tựa duy nhất để giám sát quyền lực đối với người đứng đầu.
Một người lãnh đạo thực sự vì dân sẽ không phải e ngại sự giám sát hay phản biện, bởi đó là công cụ hiệu quả nhất để họ có thể tự sửa mình và tinh chỉnh các chính sách.
Chỉ khi đó, quyền giám sát của nhân dân mới thoát khỏi cái bóng hình thức để trở thành thước đo thực sự cho tinh thần trách nhiệm trước quốc gia!
Trà My – Thoibao.de
